Wat Kun Je in Je Eigen Tuin Doen Tegen Bijensterfte?

---

Bio Tulipa 'Tiny Timo' (botanisch) - Wildtulp 10 st.

Je leest overal dat het slecht gaat met de bijen, en dan voel je je als tuinier al snel machteloos. Wat verandert nou echt iets, en wat is vooral goed bedoeld maar zonder effect? Ik krijg deze vraag geregeld van klanten die net zijn begonnen met tuinieren en niet weten waar ze moeten starten.

Het goede nieuws: je hoeft geen bijenexpert te zijn en ook geen grote tuin te hebben. De keuzes die er echt toe doen, zijn simpel te maken, of je nu een balkon met potten hebt of een border van tien meter. Het gaat vooral om wat je plant, wanneer het bloeit, en wat je verder met de grond en het water doet.

Ik loop hieronder stap voor stap door wat wij bij Bloemoloog zelf toepassen en aanraden, van de bollen die je kiest tot de kleine dingen die je in een middag kunt regelen.

• Bijensterfte pak je pas echt aan als je gifvrij planten, jaarrond bloei en nestgelegenheid tegelijk aanpakt, niet los van elkaar.
• De grootste voedselgaten voor bijen vallen in het vroege voorjaar en het late najaar, dus juist daar loont het om bewust bollen te kiezen.
• Een label als "bijenvriendelijk" zegt iets over de bloemvorm, maar alleen Skal-certificering en gifvrije teelt garanderen dat een bij ook echt veilig voedsel vindt.
• Kleine ingrepen zoals een waterbakje, een stukje kale grond en minder vaak maaien kosten weinig moeite en werken al binnen dagen tot weken.
• Bestelmomenten doen ertoe: mis je het venster van juni tot december voor voorjaarsbloeiers of van januari tot mei voor zomer- en najaarsbloeiers, dan loop je een heel seizoen bloei mis.

Waarom sterven bijen eigenlijk, en wat kan jij daaraan doen?

Bijensterfte komt vooral doordat drie problemen tegelijk optreden: gifgebruik in tuinen en landbouw, te weinig bloeiende planten door het hele jaar heen, en het verdwijnen van wilde, rommelige hoekjes waar bijen kunnen nestelen. Elk van die drie op zich is al schadelijk, maar samen zorgen ze ervoor dat bijen te weinig schoon voedsel vinden en nauwelijks nog plekken om zich voort te planten.

Als particuliere tuinier heb je op alle drie invloed, ook al is je tuin klein of bestaat hij uit een paar potten op een balkon. Elke gifvrije bol die je plant telt mee voor de bijen in jouw straat, want bestuivers vliegen van tuin naar tuin en pikken op wat er beschikbaar is.

Wij zijn bij Bloemoloog in 2020 volledig overgestapt op biologisch en gifvrij telen, juist omdat we zelf merkten hoeveel verschil dat maakt voor bijen en andere insecten in en om de kwekerij. De Europese pagina over pollinators bevestigt dat habitatverlies en gifgebruik de twee grootste drukfactoren zijn voor bestuivers in de EU, en dat zijn precies de twee punten waar je in je eigen tuin direct iets aan kunt doen.

Hoe zorg je dat er het hele jaar door bloei is voor bijen?

Bijen hebben vooral in het vroege voorjaar en het late najaar een tekort aan voedsel, precies de periodes waarin de meeste tuinen er kaal bij liggen. In die twee gaten kun je met de juiste bollen het meeste verschil maken.

Voor het vroege voorjaar kies je botanische wildtulpen zoals Bio Tulipa 'Tiny Timo' (botanisch) - Wildtulp, Bio Tulipa 'Red Beauty' (botanisch) - Wildtulp en Bio Tulipa 'Persian Pearl' (botanisch) - Wildtulp. Ze bloeien al in april en hun open bloemvorm geeft bijen makkelijk toegang tot stuifmeel, in tegenstelling tot dichte, gevulde tulpenvormen waar bijen weinig aan hebben.

Voor het late najaar, als er nauwelijks nog iets bloeit, is de Bio Crocus sativus XXL - Saffraankrokus bijzonder waardevol. Hij bloeit rond eind oktober, precies op het moment dat andere bijenplanten al zijn uitgebloeid.

Denk daarom in een doorlopende kalender in plaats van losse bloembakken: begin bij vroege voorjaarsbloeiers en eindig bij deze late herfstbloeier, zodat er nooit een gat van weken zonder bloei ontstaat.

Voorbeeldkalender: van vroege voorjaarsbloei tot late herfstbloei

Biologische mestcompost 40 ltr. Bio-Kultura

Waarom is gifvrij tuinieren net zo belangrijk als bijenvriendelijke bloemen?

Een bijenvriendelijke bloem die met bestrijdingsmiddelen is behandeld, kan bijen juist schaden in plaats van helpen, ook als de bloemvorm perfect open staat voor stuifmeel. De bij komt af op de vorm en de geur, maar neemt tegelijk de residuen van de bespuiting mee terug naar het nest. Daarom kijk ik zelf altijd verder dan alleen "bijenlokker" op het etiket.

Al onze bio bloembollen worden geteeld zonder gif, en een deel draagt de Skal-certificering, de Nederlandse instantie die controleert of een teelt echt biologisch is (skal.nl). Deze werkwijze volgt de Europese verordening 2018/848 over biologische productie (eur-lex.europa.eu), die precies vastlegt wanneer een gewas zonder chemische bestrijdingsmiddelen is geteeld en wanneer niet.

Kijk bij aankoop dus niet alleen naar een label als "bijenvriendelijk", maar controleer ook of de bol gifvrij en bij voorkeur Skal-gecertificeerd is geteeld. Alleen die combinatie geeft je zekerheid dat de bloem die je plant bijen echt voedt, in plaats van ze onbedoeld te vergiftigen.

Wat kun je doen naast bloeiende planten om bijen te helpen?

Water, kale grond en een minder strak gemaaid gazon helpen bijen net zo hard als bloeiende planten. Zet een ondiep bakje water met wat steentjes erin, zodat bijen erop kunnen landen en drinken zonder te verdrinken. Ververs het water regelmatig, anders krijg je muggenlarven in plaats van bijenbezoek.

Laat daarnaast een klein stukje kale, onbedekte grond liggen. Veel wilde bijensoorten in Nederland nestelen ondergronds en hebben geen bloempot of border nodig, alleen een stukje losse aarde zonder bedekking. Een border helemaal volplanten of dichtleggen met bodembedekkers klinkt netjes, maar ontneemt deze bijen juist hun nestplek.

Maai ook niet elke week de hele tuin kort. Een strook gras die wat langer mag staan, geeft klavertjes en andere kleine bloeiers de kans om open te gaan, en dat is precies het soort laagdrempelig voedsel waar veel bijensoorten op teren.

Een gezonde, levende bodem trekt meer insecten aan die op hun beurt weer als voedsel dienen voor bijenlarven. Met de Biologische mestcompost 40 ltr. | Bio-Kultura of de Biologische tuinaarde-compost 40 ltr. | Bio-Kultura houd je die bodem op gang zonder kunstmest.

Hoe herken je echt bijenvriendelijke, gifvrije bloembollen bij aankoop?

Je herkent echt bijenvriendelijke, gifvrije bloembollen door verder te kijken dan het label 'Bijenlokker' of 'Bijenvriendelijk' alleen: die aanduiding zegt iets over de bloemvorm, niet over hoe de bol geteeld is. Controleer daarnaast altijd of het om een bio bol gaat, want alleen biologische teelt garandeert dat er geen chemische bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt.

De sterkste garantie is een Skal-certificering op het productlabel. Dat betekent dat een onafhankelijke instantie (Skal Biocontrole) de teelt heeft gecontroleerd op het ontbreken van chemische bestrijdingsmiddelen, niet alleen dat een leverancier het zelf beweert.

Houd bij het bestellen ook rekening met de bloeiperiode: voorjaarsbloeiers bestel je bij ons van juni tot december, terwijl zomer- en najaarsbloeiers van januari tot mei besteld worden. Wie te laat bestelt binnen zijn periode, mist soms een soort voor dat seizoen.

Twijfel je nog over een specifieke soort voor jouw tuin, bel of mail ons gerust. Wij geven persoonlijke, biologische klantenservice en denken graag mee over wat in jouw situatie het beste werkt voor de bijen bij jou in de buurt.

Vijf acties tegen bijensterfte, en wat ze je opleveren

Wat ga je vandaag nog aanpakken?

Kies deze week voor gifvrije bollen bij je volgende bestelling en zet een ondiep waterbakje buiten. Dat zijn de twee stappen die je zonder planning meteen kunt zetten, en je merkt het effect al binnen een paar dagen aan het aantal bezoekers op je terras of balkon.

Bouw daarna rustig verder aan de bloeikalender: de wildtulpen voor april, de saffraankrokus voor eind oktober. Heb je alleen een klein balkon zonder losse grond, sla de kale-grond-tip dan gewoon over en richt je op het waterbakje en potten met gifvrije bollen. Dat is voor bijen in een stedelijke omgeving vaak al genoeg om een verschil te maken.

Gebruik deze lijst als startpunt, en werk hem af op je eigen tempo, van vandaag tot het najaar.

• Vervang gangbare bloembollen door gifvrije, bij voorkeur Skal-gecertificeerde bio bollen
• Plant botanische wildtulpen zoals Bio Tulipa 'Tiny Timo' voor vroege aprilbloei
• Zet in het najaar de Bio Crocus sativus XXL - Saffraankrokus voor voedsel eind oktober
• Zet een ondiep waterbakje met steentjes buiten en ververs het regelmatig
• Laat een klein stukje kale grond onbedekt voor nestelende wilde bijen
• Maai niet elke week de hele tuin, laat een strook wat langer staan
• Voed de bodem met Biologische mestcompost 40 ltr. | Bio-Kultura in plaats van kunstmest
• Bestel voorjaarsbloeiers tussen juni en december, zomer- en najaarsbloeiers tussen januari en mei