Welke Bloemen Zijn Goed Voor Bijen?

---

Bio Eranthis cilicica - Fijngekraagde winterakoniet 10 st

Elke tuin trekt weleens een bij aan, maar niet elke bloem levert die bij ook iets op. Ik zie dat verschil elk jaar terug in onze eigen kwekerij: sommige bedden zoemen van de bijen, terwijl andere bloemen, ondanks een uitbundige bloei, nauwelijks bezoek krijgen.

Het verschil zit vaak in de bouw van de bloem en in de manier waarop ze geteeld is. Een bloem kan er prachtig uitzien en toch bijna geen pollen of nectar prijsgeven, en gewasbeschermingsmiddelen kunnen zelfs in het stuifmeel terechtkomen dat een bij mee naar huis neemt.

Bij Bloemoloog kweken wij onze bollen en knollen al jaren biologisch en gifvrij, van de eerste voorjaarsbloeiers tot de late zomerbloeiers. Ik leg graag uit wat een bloem écht bijenvriendelijk maakt, en welke keuzes in mijn eigen tuin het beste werken voor de bijen.

• Bijen hebben het hele jaar door bloei nodig, maar het grootste voedseltekort valt vaak tussen mei en juli, na de voorjaarsbloei en voor de zomerbloeiers.
• De bloemvorm bepaalt meer over de waarde voor bijen dan de plantensoort zelf: open en enkelbloemig wint altijd van dicht opeengepakte kroonbladen.
• Vroege pollen, zoals die van winterakoniet in januari, redt bijenvolken door de hongerkloof heen, nog voor de meeste tuinen beginnen te bloeien.
• Biologische en gifvrije teelt voorkomt dat systemische middelen via het stuifmeel het navigatievermogen van bijen aantasten.
• Een dichte groep van tien of meer bollen werkt als signaal voor bijen, terwijl losse, verspreide exemplaren vaak onopgemerkt blijven.

Waarom hebben bijen vroege bloeiers zoals winterakoniet nodig?

Vroege bloeiers zoals winterakoniet zijn onmisbaar voor bijen omdat er vlak na de winterrust nog nauwelijks voedsel te vinden is in de tuin. Imkers noemen deze periode de hongerkloof: de wintervoorraad van een bijenvolk raakt op, terwijl de meeste bloemen nog moeten beginnen met bloeien.

Bio Eranthis cilicica, de fijngekraagde winterakoniet, bloeit al vanaf half januari en is daarmee een van de eerste pollenbronnen van het jaar. Die knol steekt zijn gele bloemen boven de grond terwijl er soms nog vorst in de lucht zit.

Werksters die als eerste uitvliegen en hommelkoninginnen die net uit hun winterslaap komen, hebben deze vroege pollen hard nodig. Zonder dat voedsel kunnen ze hun eerste broed niet voeden en valt een volk al aan het begin van het seizoen stil.

Plant winterakoniet onder bomen of struiken. Daar krijgt de knol precies het beetje winterlicht dat hij nodig heeft, verwildert hij vanzelf en komt hij jaar na jaar terug, zonder dat je er opnieuw naar hoeft om te kijken.

Waarom trekken enkelbloemige bloemen meer bijen aan dan dubbelbloemige?

Enkelbloemige bloemen trekken meer bijen aan omdat hun meeldraden open en goed zichtbaar zijn, terwijl dubbelbloemige rassen vaak extra kroonbladen hebben die pollen en nectar afschermen. Een bij moet bij een dubbelbloemige bloem eerst door lagen bloemblaadjes heen, en dat kost tijd en moeite die ze liever ergens anders besteedt.

Bij veel dubbelbloemige tulpen en dahlia's zijn de meeldraden zelfs helemaal omgevormd tot extra bloemblaadjes. Er blijft dan bijna geen pollen meer over om te oogsten, hoe vol en kleurrijk de bloem er ook uitziet.

De enkelbloemige Bio Dahlia 'Ismay' laat zien hoe het wel moet. Haar knalroze bloemen houden de meeldraden vrij toegankelijk, waardoor bijen er in de zomer gemakkelijk bij kunnen.

Als vuistregel geldt: hoe dichter een bloem bij haar wilde, oorspronkelijke vorm blijft, hoe beter ze is voor bijen. Kweeklijnen die vooral op uiterlijk zijn geselecteerd, leveren vaak minder op voor insecten.

Enkelbloemig versus dubbelbloemig: toegankelijkheid voor bijen

Bio Tulipa 'Tiny Timo' (botanisch) - Wildtulp 10 st.

Welke wilde (botanische) tulpen zijn goed voor bijen?

Wilde tulpen, ook wel botanische tulpen genoemd, zijn goed voor bijen omdat ze dicht bij de oorspronkelijke wilde vorm zijn gebleven, met een open bloem en goed bereikbare pollen. Anders dan gekweekte tuintulpen zijn de meeldraden hier nooit weggeselecteerd, dus een bij hoeft geen kroonbladen opzij te duwen om erbij te komen.

Bio Tulipa 'Tiny Timo' is daar een goed voorbeeld van: een kleine rood-witte wildtulp die ondanks haar bescheiden formaat opvallend veel bijen trekt zodra ze in april opengaat. Bio Tulipa 'Red Beauty' laat dieprode bloemblaadjes zien met een sterk kleurcontrast, iets wat bijen goed kunnen waarnemen bij het zoeken naar voedsel. Bio Tulipa 'Persian Pearl' bloeit rond dezelfde periode in april, met roze-gele bloemen die net zo toegankelijk zijn.

In mijn eigen border plant ik deze wildtulpen altijd in groepjes van tien of meer bollen bij elkaar. Een los verspreide tulp hier en daar valt bijen nauwelijks op, maar een dichte groep werkt als een duidelijk signaal en trekt veel sneller bezoek.

Maakt biologische teelt verschil voor bijen?

Biologische teelt maakt voor bijen het verschil tussen veilig voedsel en voedsel met gifresten erin. Wij telen al onze bollen bij Bloemoloog 100% biologisch en zonder gif, zodat een bij geen resten van bestrijdingsmiddelen binnenkrijgt via stuifmeel of nectar.

Een deel van ons assortiment draagt daarnaast Skal-certificering, de Nederlandse controle-instantie die toeziet op biologische landbouw. Die certificering bevestigt dat een bol volgens de biologische norm is geteeld, zonder chemische synthetische middelen.

Bij gangbare teelt worden vaak systemische middelen gebruikt, die door de hele plant trekken en ook in het stuifmeel terechtkomen. Een bij die daarop foerageert, kan daardoor last krijgen van haar navigatievermogen, waardoor ze de weg terug naar de kast minder goed vindt.

De regels voor biologische teelt liggen niet zomaar vast: in de hele Europese Unie geldt Verordening 2018/848, die vaststelt aan welke eisen een teelt moet voldoen om biologisch genoemd te mogen worden. Voor mij is dat de garantie die ik zelf wil geven aan iedereen die bijen in de tuin wil helpen.

Hoe zorg je dat er het hele seizoen bloemen voor bijen zijn?

Een bijenvriendelijke tuin combineert bloeiperiodes het hele jaar door, zodat er nooit een gat in het voedselaanbod valt. Begin met vroege bloeiers in januari en februari, volg met voorjaarsbloeiers in april, en sluit af met zomerbloeiers vanaf augustus.

Het lastigste gat valt vaak tussen mei en juli, wanneer de meeste voorjaarsbollen zijn uitgebloeid en de zomerbloeiers nog moeten beginnen. Vul die periode met vaste planten of zomerbollen, zodat bijen ook in die maanden iets te halen hebben.

Spreid de bloei ook over de ruimte in je tuin, niet alleen over de tijd. Als alles in één border tegelijk bloeit en de rest van de tuin kaal blijft, hebben bijen maar kort en op één plek iets te zoeken. Verdeel vroege, midden en late bloeiers over verschillende hoeken van de tuin.

Kies daarnaast bewust voor een mix van bloemvormen en kleuren. Honingbijen, hommels en solitaire bijen hebben elk hun voorkeuren in bloemdiepte en kleurherkenning, dus hoe gevarieerder je aanplant, hoe meer verschillende bijensoorten je aantrekt.

Bijenvriendelijke bloembollen per bloeiperiode

Welke bijenvriendelijke bol plant je als eerste?

Heb je weinig ruimte of wil je gewoon snel resultaat zien, begin dan met Bio Eranthis cilicica in een border of pot. Die knol voedt bijen al vanaf half januari, ruim voordat de rest van de tuin wakker wordt.

Wil je bijen het hele seizoen door iets te bieden, combineer die winterakoniet dan met de wilde tulpen 'Tiny Timo', 'Red Beauty' of 'Persian Pearl' in april en met de enkelbloemige Bio Dahlia 'Ismay' voor augustus en later. Alleen als je puur uit bent op een korte, kleurrijke show en de bijen niet je eerste zorg zijn, kun je met gerust hart voor dubbelbloemige rassen kiezen.

Ik zou zelf beginnen met de knollen die je nu al kunt bestellen voor het komende voorjaar, en van daaruit de rest van het jaar aanvullen. Zo bouw je stap voor stap een tuin op die bijen het hele jaar door iets te bieden heeft. 🐝

Met deze punten bouw je stap voor stap een border op die bijen echt iets oplevert:

• Kies enkelbloemige bloembollen in plaats van dubbelbloemige, voor toegankelijke pollen en nectar
• Plant Bio Eranthis cilicica al in het najaar, zodat hij vanaf half januari bloeit als eerste voedsel na de winter
• Zet botanische wildtulpen zoals 'Tiny Timo', 'Red Beauty' of 'Persian Pearl' in groepjes van tien of meer
• Voeg de enkelbloemige Bio Dahlia 'Ismay' toe voor bijenvoedsel vanaf augustus
• Kies altijd biologisch en gifvrij geteelde bollen, zodat bijen geen restanten van bestrijdingsmiddelen binnenkrijgen
• Zorg voor spreiding in bloeitijd, van januari tot in de herfst, zodat er nooit een voedselgat ontstaat
• Verrijk de bodem met Bio-Kultura compost voor gezonde bollen die beter bloeien